Loading…
Historia e komplikuar e punk rock’ut në Turqi: Ndryshoi të rinjtë
  • 11/03/2018 | 16:48

...

Si ndryshoi kulturën e të rinjve dhe u përhap në të gjithë kufijtë e shtetit konservator?


Në vitet 1970-të, Turqia pa tensionet në rritje midis së majtës dhe së djathtës, duke rezultuar në një grusht shteti në vitin 1980-të, gjatë të cilit qindra ishin rrumbullakosur për t’u vrarë, arrestuar dhe burgosur. Me punkin e parë si pjesë e një kulture rinore antagoniste dhe anti-krijimi, kishte rreziqe të dhunës nga të dy policët dhe të ekstremit të djathtë nacionalist për t’u shoqëruar me të. 40 vjet më vonë nga komentet e tij, Akdeniz tani shpjegon se “të rinjtë mund të humbin dashurinë e tyre për rock dhe do ta dëgjojnë atë fshehurazi.

Akdeniz beson se nuk ka pasur lëvizje të vërtetë punk-u në Turqi – sigurisht jo në të njëjtin kuptim direkt konfrontues dhe anti-autoritar si ai britanik. “The Sex Pistols sing, ‘she ain’t no human being’ për Mbretëreshën Elizabetë në ‘God Save The Queen’,” shpjegon ai. “Në Turqi në atë kohë, nuk mund të imagjinonit të provoni diçka të tillë. E njëjta gjë është e vërtetë edhe tani. Nëse ju bëni, në skenarin më të mirë, askush nuk luan këngën tuaj.”

Duke pasur parasysh këtë sfond, nuk është e habitshme që historia e vogël e shkruar në praninë e vogël por të fuqishme të punkut në kulturën rinore të vendit ka ekzistuar deri kohët e fundit. Libri Një histori e ndërprerë e burimeve të punkut dhe nëntokës në Turqi, 1978-1999, shpjegon praninë sporadike të lëvizjes së zhanërve dhe kulturës rinore, vizualisht muzikore dhe shoqërore në vend. Me zhanrin që lidhet me nihilizmin dhe delikuencën adoleshente në ndërgjegjen popullore, ata që morën mantelin e punk ishin ose të guximshëm ose të pamatur, transmeton gazetametro.net

Kjo nuk do të thotë se muzika politike nuk ekzistonte në Turqi në shekullin e XX-të, por kishte drejtim më të ngulitur në folklorin turk tradicional, për shemmbull ikonë ishte Selda Bagcan, një këngëtare e popullarizuar në mesin e aktivistëve të majtë gjatë viteve 70-të  për këngë që shprehën solidaritet me popullsinë e klasës punëtore të Turqisë. Ajo u burgos tri herë në mes 1981 dhe 1983, por vazhdoi të shkruante këngë politike, duke përfshirë edhe vajtimin “Ugurlar Olsun” për gazetarin e vrarë Ugur Mumku në 1993.

Në rastin e disa grupeve, si Tampon dhe Rashit në vitet ’90, shijen e tyre të punk ishte më shumë një rebelim i krahut të majtë. Anasjelltas, disa nga e majta turke e panë punkin si një shenjë e individualizmit që rridhte nga perëndimi.

Murat Ertel, anëtar i grupit BaBa ZuLa dhe kontribues i fanzines punk Trasho Mondo të Esat C. Basak, shpjegon se revista turke pop HEY veproi si një hyrje në Sex Pistols dhe lëvizjen punk në përgjithësi. Polemika që rrethoi “God Save the Queen” në Mbretërinë e Bashkuar kaloi plotësisht Turqinë, por prania vizuale e punk britanik ishte tërheqës.

“Ne ishim duke lexuar revistat pop gjermane si Bravo dhe Pop, ata kishin gjithashtu disa postera punk”, thotë ai.

Kishte pak mundësi për adhuruesit e punk-ut për të blerë incizime, edhe pse kjo ndryshoi kur tregtari Deniz Pinar ngriti objektin e tij në Stamboll. Ishte nëpërmjet tij që një anëtar i grupit të punkit të xhazit, Maximum Punch Effect, filloi të shiste të dhënat që ai kishte gjetur, pasi vizitoi Suedinë. Murat Ertel kujton se gjërat filluan të rriteshin kur Pinar hapi dyqanin e tij në Hanin Narmanlı, një ndërtesë që më parë shërbeu si Ambasadë Ruse në Turqi deri në vitin 1920, kur u shit dhe në vend të saj u bë një vend i lirë për artistët dhe shkrimtarët për të blej hapësirën e studios.

“Ka shumë muzikantë punk dhe eksperimentalë që kanë marrë arsimin e tyre atje”, ka shtuar ai

Kemal Aydemir, në një skene të vogël të bazuar në dyqanin e incizimeve të Pinar, zbuloi punkun turk në vitin 1977, kur ai shkoi për të studiuar dizajn grafik në Britani të Madhe. Atje, ai pa grupe si X-Ray Spex, Siouxsie & Banshees, dhe The Lurkers të cilët performonin live. Siç ka rikujtuar në një intervistë për kulturën turke Fütüristika në vitin 2016-të, Aydemir përshkroi se si thellohet në librarinë e Deniz dhe lexon fanzinën Trasho Mondo që Esat C. Başak:

“Të gjithë shkuan në dyqanin e Denizit. Başak po botonte një revistë të quajtur Mondo Trasho të punuar vet. Aydemir mund të shihte se revista ishte projektuar me estetikën e skenës britanike punk të skenës DIY, diçka që ai fillimisht ishte tërhequr kur ai ngecjej në dyqanin SEX të Malcolm McLaren (një dyqan punku ku menaxheri i Sex Pistols bashkëpunoi me Vivienne Ëestëood) kur ai jetonte në Britani të Madhe. Kur u detyrua të kthehej në Turqi pasi ishte kapur duke falsifikuar një certifikatë martese, ai gjeti pak aleatë të zakonshëm në vendin e tij, i cili gjithashtu do të vlerësonte grupet që ai kishte parë.

Incizimet e plota të albumeve punk nuk u shfaqën plotësisht në Turqi derisa kasetat u shfaqën në vitet ’80- të. “Në fund të viteve ’80- të, ne përdorim kaseta, ose nëse disa njerëz ishin me fat ata përdorin studiot portative, të cilat ishin regjistruesit multitrack që përdorin shiritin kasetë”, thotë Murat Ertel. “Kjo ishte një përzgjedhje e vogël: mësonin gjërat e brezit të ri si lidhja me punk dhe ska dhe grupet e njohura si Athena lindi kështu. Regjistrimet normale në studio për muzikën punk ishin të padëgjuara para viteve ’90- të”.

Të 90-at e panë formimin e grupeve si “Tampon” i cili ishte i akuzuar politikisht proto-feministe, frontja e të cilit Asli shprehu shqetësime mbi sigurinë e grave në rrugë, lirinë e lëvizjes dhe kapitalizmin. Deri në vitin 2017,”Tampon” kurrë nuk ishin në gjendje të regjistrojnë muzikën që luajtën në vitet ’90-të. Bashkëkohësi i tyre Rashit, megjithatë ishin në një pozitë të tillë dhe albumi i tyre i vitit 1996 Kadıkoy’den Hareketler ishte një nga të dhënat e para rock në Turqi që përmbante mesazhe anti-raciste dhe humanitare.

Në vitin 1994, në të njëjtin vit që Tamponi u formua, punk hardcore dhe grupet e ndikuara nga metalet si Radical Noise, Nekrosi dhe Turmoil, të gjitha shkuan jashtë vendit për të incizuar të prodhimet e tyre. Ekziston gjithashtu një burim kryesor i gjuhës turke për punks – sociologu Dik Hebdige’s Subculture: “Kuptimi i stilit, i cili shqyrtoi rezistencën nëpërmjet nënkulturës së të rinjve në Britaninë e pasluftës, u përkthye në vitin 1988.”

Tolga Ozbey, i cili ka formuar Rashit në vitet ’90, thotë se arsyet e tij për të hyrë në shkëmbin e rëndë ishin tërësisht politike. “Arsyeja pse punk nuk mund të ishte aq popullor në Turqi ishte për shkak të grushtit ushtarak në vitin 1980-të. Gjithçka ka ndryshuar që nga ajo dhe ishte një traumë e madhe për ne si një vend … Është ende vështirë të ecësh lirshëm në rrugë; ka shumë presion mbi ne nga policia ose nga fashistët. Sulmova një gazetë, dhe kryeministrin dhe gjeneralin Kenan Evren (oficeri ushtarak i cili mori postin e tij duke udhëhequr grushtshtetin e vitit 1980- të), i cili tha ‘unë nuk dua një brez punk’. Në fillim të viteve ’90 filluan të rinjtë të ngazëllehen për të bërë muzikë përsëri, por kryesisht muzikë apolitike, më shumë si metal “.

Pra, kjo do të thoshte se edhe në vitet ’90, ishte e vështirë për të performuar në një grup punk në Turqi dhe shfaqjet e Rashit ishin shembuj. “Konceri jonë i parë në 1993 në Uskudar, në bodrumin e një apartamenti. 40 deri në 50 njerëz erdhën dhe policia erdhi për të ndaluar koncertin për shkak të zhurmës. Pas koncerteve kaq shumë kemi luajtur për koncertin e Sheshit Sultanahmet të Çekul Vakfı në vitin 1995 dhe edhe një herë policia ndaloi koncertin për shkak të teksteve anarkiste. Më kujtohet një festival tjetër që ne ishim duke luajtur në një koncert të hapur të quajtur Ditët e Muzikës Europiane në 1998- tën, fashistët sulmuan skenën, policia e ndali rrymën dhe ne u shtruam në spital me krahë dhe këmbë të thyera. Në vitet 2000, gjërat ndryshuan shkurtimisht, dhe gjithçka u shndërrua në para që askush nuk kujdesej për ndonjë politikë për një kohë të gjatë, deri në vitin 2013-të Tashim Sheshi pushtonte, ishte shumë e mirë për të parë.

Prezenca e punk-ut në Turqi

Për shkak të një grushti tjetër ushtarak në vitin 2016 dhe pasojat e Sheshit Taksim në Stamboll në vitin 2013, është bërë edhe një kohë tjetër e vështirë për njohjen dhe shikimin e punk-ut, ose kulturës alternative për këtë çështje, në kulturën pop turke. Në vitin 2016, Muse, Skunk Anansie dhe Joan Baez anulluan koncertin e tyre në vend pas grushtshtetit. Por ka ende një skenë të pasur të grupeve në Turqi që po bëjnë muzikë kundërkulturore dhe të gjallë, si Gaye Su Akyol, Dirtmusic, Bubituzak dhe She Past Aëay, të cilët të gjithë marrin ndikime nga tingujt e rock psikologjisë, postpunk dhe folk ose qasje arabeske.

Duke e ditur shumë mirë se çfarë rezultatesh të deklaratave të vërteta politike përmes muzikës në Turqi, këto grupe kryesisht i referohen energjisë dhe qasjes së punk-ut sesa thirrjes së saj për revoltë. Kjo për shkak se të jesh në gjendje të bënte atë që Tünay Akdeniz e përshkruante si punks do të ishte pothuajse po aq e vështirë sot sa do të ishte në vitin 1978-të. Por fakti që skena punk në Turqi kishte aftësinë për t’u bashkuar dhe festuar nuk duhet të harruar, siç kujton Tolga Ozbey.

“Ne ishim aq të huaj me shoqërinë që jetonim në atë kohë, por gjetëm miqtë tanë në dyqanet e incizimeve dhe dyqanet e librave të dorës së dytë”, thotë ai.

“Nuk ishin shumë njerëz të përfshirë, por u bashkuan me faktin që të gjithë donim të bënim një ndryshim”./gazetametro.net

 

 

 

 

 

 

 

Më të fundit
Të tjera
Materialet në dispozicion në këtë faqe janë pronë e portalit Gazeta Metro. Ato janë të mbrojtura në bazë të së drejtës së autorit sipas ligjeve në fuqi. Ju mund të përdorni këtë faqe interneti, dhe materialet e kësaj faqeje, për përdorimin tuaj personal, jo-komercial, me kushtin që të mos cënoni të drejtën e autorit.
Kontakti:
Tel: +386 49 576 111
e-mail: info@gazetametro.net
marketing@gazetametro.net
Adresa: Rr. Tringë Smajli, Nr. 16
Prishtinë 10000
Kosovë